Smrt, žanr i rod u grafičkom romanu Ja ubijam divove
Irena Jovanović
Apstrakt: U ovom radu se analizira herojski narativ u grafičkom romanu za decu i mlade Ja ubijam divove. Budući da je centralna tema romana suočavanje junakinje sa smrću roditelja, analiza se oslanja na novija istraživanja teme smrti u književnosti za decu i mlade koja naglašavaju blisku vezu između ove teme i reprezentacije/konstrukcije roda. Suočavanje sa smrću bližnjih, kao i sa svešću o neizbežnosti sopstvene smrti, u književnosti za decu je najčešće predstavljeno kao deo procesa odrastanja u kom junakinje i junaci stiču znanja o svom položaju unutar društvenih struktura moći. Rad se fokusira na glavne strukturne elemente herojskog narativa, poput prevazilaženja prepreka kroz akciju, trijumfa nad neprijateljem, upornosti i posvećenosti cilju kao glavnih odlika herojevog karaktera. Iz ugla feminističke književne kritike, rad ima za cilj da pokaže da je za progresivnost na planu konstrukcije roda, pored uključivanja ženskog lika na poziciji heroja, potrebno i preoznačavanje većine glavnih strukturnih elemenata ovog dominantno muškog žanra. Ove promene su u grafičkom romanu Ja ubijam divove dovele do podrivanja jasnih granica unutar binarnih opozicija muško–žensko, privatno–javno, civilizovano–divlje, realistično–fantastično, racionalno–emocionalno, odraslo–dečje, pokazujući značajne mogućnosti za ovakve vrste intervencija unutar žanrovskih okvira herojskog narativa.
Ključne reči: grafički roman, Ja ubijam divove, književnost za decu, smrt, herojski narativ, žanrovska analiza
Apstrakt: Uopšteno, za patrijarhalna društva ključna je ideja falocentrizma, u kojoj falus predstavlja centralni element organizovanja društva. U takvom sistemu, žena se percipira preko njenog nedostatka falusa, što simbolizuje pretnju od kastracije, odnosno izaziva kastracionu anksioznost. Polna razlika koja proizlazi iz tog nedostatka koristi se za uspostavljanje sistema u kom je žena u podređenom položaju u odnosu na muškarca. Kao takva, žena je predmet kontrolišućeg muškog pogleda. Koristeći se teorijskim okvirom koji je Lora Malvi ocrtala u svom eseju „Vizuelno zadovoljstvo i narativni film”, u ovom radu ću pokazati kako „muški pogled” utiče na konstruisanje ženskih likova u savremenoj kinematografiji. Kao primer ću koristiti Damin gambit, seriju koja je naišla na pozitivan prijem kod feminističke publike uprkos tome što je lik glavne junakinje na više nivoa prilagođen zahtevima „muškog pogleda”. Pored toga ću skrenuti pažnju i na stereotipe pomoću kojih su predstavljene rasne i seksualne manjine u seriji, te ukazati kako normalizacijom ovakvih modela filmska industrija oblikuje društvene norme i nudi određene načine života.
Apokaliptični diskursi o ekološkoj krizi u savremenoj medijskoj kulturi
Snežana Milin Perković
Apstrakt: Ekološke teme veoma su prisutne u savremenim medijima, bilo da je reč o globalnim problemima, poput klimatskih promena, zagađenja i uništenja ekosistema, bilo da je reč o lokalnim pitanjima kvaliteta vazduha, vode i tla, odlaganja otpada ili crpljenja prirodnih resursa. Ekološka katastrofa kao inspiracija za apokaliptični diskurs opstaje u medijskoj kulturi šireći se putem vizija o promenjenom svetu budućnosti, o kolapsu civilizacije pod težinom prenaseljenosti, manjka resursa, uništenja prirode i živog sveta, zagađenja i bolesti, rata i sve većeg društvenog i ekonomskog jaza. Medijski tekstovi koji su predmet ovog istraživanja prikazuju obrise apokaliptičnih scenarija u svakodnevnom govoru o ekološkim problemima, ali takođe pokazuju višesmislenost i mnogoznačnost ovih pitanja, naročito u vezi sa ekonomskim i političkim interesima koji pletu složene diskurse o održivosti razvoja, odnosno sposobnosti sistema da izbegne kolaps i kontroliše rizike na kojima počiva. U tekstu se jasno izdvaja nekoliko tema vezanih za ekologiju i prikazuju njihova različita tumačenja, koja s jedne strane govore u prilog krizi poverenja u institucije (poverenja da su one sposobne da izađu na kraj s ekološkim problemima), a s druge o potencijalu apokaliptičnog diskursa kao političkog i ideološkog pregovaračkog oružja u borbi za moć da se kriza definiše i održava u okvirima sistema.
Ključne reči: ekologija, apokalipsa, diskursi o kraju sveta, analiza medijskog teksta, ekološka katastrofa, klimatske promene, prenaseljenost
Rod i ime: ka mišljenju mogućeg u delu Džudit Batler i Silvena Lazarisa
Slobodan Golubović
Apstrakt: Džudit Batler teoretizuje koncepte imena i imenovanja u jasnoj opreci prema psihoanalitičkoj teoriji, kao i strukturalističkoj antropologiji, u kojima, polazeći od iskustva lezbejske pozicije u prozi Vile Kader, prepoznaje patrilinearni model mišljenja i imenovanja. Navedeno će biti pokazano u kritičkim razmatranjima statusa tela i erogenosti kod Sigmunda Frojda, dijalektike imanja i bivanja falusom u ranoj fazi Žaka Lakana i razmatranja o imaginarnom ili simboličkom statusu falusa. Međutim, polazeći od čitanja Lakanovog seminara L’envers de la psychanalyse kod Žaka Alana Milera, ovaj rad rekonstruiše radikalan prelom u teoriji poznog Lakana, kako u odnosu na Frojda, tako i u odnosu na Lakanove sopstvene pozicije iz rane faze i ukazuje na teoriju imena kao mesto konvergencije pozne psihoanalitičke teorije Žaka Lakana i teorije Džudit Batler. Na to se nadovezuje razmatranje problema imena u delu francuskog antropologa Silvena Lazarisa da bi se ukazalo na to kako se Lazarisovo razmatranje ovog problema može razumeti kao homologno sa čitanjem proze Vile Kader u delu Batler. Na tom tragu, ovaj tekst pokazuje kako Lakanova pozna teorija, kao i Lazarisova antropologija imena, mogu pružiti plodan okvir za teorijski dijalog sa Džudit Batler i preispitivanje tradicionalnih koncepcija roda, jezika i imenovanja.
Nova menstrualna terminologija u kontekstu teorije roda Džudit Batler
Ana Huber
Apstrakt: Tema ovog rada je analiza nove menstrualne terminologije u kontekstu pojedinih postulata teorije roda Džudit Batler. Poslednjih godina se u javnom, ali i akademskom diskursu skreće pažnja na činjenicu da menstruacija nije samo žensko pitanje, već se tiče i osoba koje se ne osećaju ili ne identifikuju kao cis žene. U pitanju su trans, interseksualne, rodno fluidne i nebinarne osobe. Javljaju se menstrualni pokreti koji se zalažu za lingvističko preoblikovanje menstrualne terminologije i njenu rodnu neutralnost. Ukratko ćemo izložiti elemente teorije roda Džudit Batler koji su relevantni za ovu temu. Fokusiraćemo se na njenu tezu da su i pol i rod socijalno, odnosno performativno konstruisane kategorije, i da je glavno polje njihovog stvaranja i preoblikovanja upravo jezik. Ispitaćemo koji su koreni i uzroci nastanka ove terminologije, koje su njene posledice i na koji način novi menstrualni pojmovi utiču na preoblikovanje ženskog rodnog identiteta i rodnih identiteta uopšte, imajući u vidu argumente trans pokreta, kao i radikalnog feminizma.
Nasilje PREMA ženama, nasilje NAD ženama, nasilje PROTIV žena: kako predlog (ne) menja konceptualizaciju nasilja i konceptualizaciju žene
Tamara Ivančević
Apstrakt: Temeljnije izučavanje predloga u okvirima kognitivne lingvistike istaklo je važnost kategorije prostora u strukturiranju kako konkretnih, tako i apstraktnih značenja. Istovremena, nedosledna, ali gramatički ispravna upotreba tri predloga u konstrukcijama: „nasilje prema ženama”, „nasilje nad ženama” i „nasilje protiv žena”, nametnula je potrebu za detaljnom analizom ova tri predloga u pomenutim konstrukcijama i sličnosti i razlika između mentalnih predstava koje eventualno postoje kod govornika i govornica srpskog jezika u zavisnosti od toga koji se predlog koristi. Ključno obeležje kognitivističkog pristupa, da prizna uticaj čoveka i njegovog okruženja na formiranje i razvoj značenja, zahtevalo je interdisciplinarni pristup, te kontekstualizaciju i objašnjenja uz pomoć feminističke teorije, imajući u vidu da je fenomen nasilja nad ženama prepoznat, opisan i objašnjen primarno zahvaljujući feminističkom aktivizmu i teoriji. Interakcija jezika i okruženja može stvoriti ili ukazati na pukotine u određenim konceptima koje naročito dolaze do izražaja kada postoji izbor između više jezičkih izraza koji te koncepte bliže označavaju i opisuju. Ovaj rad nastoji da prikaže i pojasni te konceptualne pukotine nastale u međudelovanju jezika i patrijarhalne strukture društva koja stvara specifični vid nasilja – nasilje čija je polna razlika imperativ.
Dugi ženski marš: radnički pokret u istoriji idejnih i društvenih sukoba
Jelena Lalatović
Apstrakt: U ovom radu analiziraju se osnovna teorijska polazišta o ugnjetavanju žena, klasnoj nejednakosti, ženskoj istoriji i istoriji roda, odnosno njihova funkcija u formiranju istoriografske naracije kao celine, na primeru studije Dugi ženski marš: položaj radnica i ženski aktivizam u Hrvatskoj između dvaju svjetskih ratova (2021) istoričarke Ane Rajković. Zajedno sa monografijama kao što su studije Žensko društvo Jasmine Milanović (2020), Praksa svijeta: biografija Ivane Brlić-Mažuranić Dubravke Zime (2019), Žena u okupiranoj Srbiji 1941−1944 Ljubinke Škodrić (2020), da se osvrnemo na neke od najrecentnijih sveobuhvatnih istraživanja iz oblasti ženske istorije, Dugi ženski marš Ane Rajković jeste inovativna sinteza novih i starih znanja kako o istoriji žena u radničkom i feminističkom pokretu u Jugoslaviji u međuratnom razdoblju, tako i o mogućnostima njihove (re)interpretacije u kontekstu savremenih tokova društvene i intelektualne istorije žena. Stoga je cilj ovog rada da preispita teorijske i metodološke razlike između savremene istoriografije, čija je Ana Rajković jedna od predstavnica, i kapitalnih istorijskih sinteza u Jugoslaviji posle Drugog svetskog rata, a čiji su glavni fokus takođe bile pripadnice radničkog, komunističkog pokreta i njihova aktivnost u međuratnom periodu.
Ključne reči: žene, radnički pokret, Ana Rajković, ženska istorija, istorija roda, društvena istorija, marksizam, klasa
