„Šta drugi misle o meni?“: protivljenje feminizmu, menopauza i javnost u post-socijalističkom kontekstu
Čarna Brković
Apstrakt: Feministička debata istok/zapad, otpočeta ranih 1990-ih godina, ukazala je da pojmovi feminizma nastalog kao odgovor na kontekst „zapadnih“ država nisu primenljivi na „istočnoevropski“ kontekst na jednostavan način. Protivljenje feminizmu u zemljama istočne i jugoistočne Evrope može biti iskorišćeno kao povod za ponovno promišljanje i kontekstualno prilagođavanje bazičnih političkih koncepata, poput „javnosti“. Etnografska skica razgovora o menopauzi u gradu na granici Bosne i Hercegovine i Srbije ukazuje na postojanje jedne vrste „neformalne“ javnosti i isprepletenost „ličnog“ sa zvaničnim medicinskim preporukama i praksama.
Posledice primanja i slanja doznaka na odnose između majke i deteta u urbanoj Srbiji
Ivana Bajić Hajduković
Apstrakt: U članku se ispituju posledice koje slanje i primanje doznaka ostavljaju na srodničke odnose, posebno na odnos između majki i dece u kontekstu postkomunističkog i posleratnog srpskog društva (misli se na ratove tokom devedesetih). Postavljanjem doznaka u specifičan istorijski i društveni kontekst, vidi se da su za pripadnike srednje klase iz perioda SFRJ one postale poklon koji remeti odnos između majki i dece, sa negativnim posledicama na majke koje su ostale u zemlji. Umesto finansijske pomoći i sigurnosti koje bi trebalo da pruže ostarelim majkama, doznake ih navode da čine ogromne žrtve kako bi se odužile i potvrdile svoj društveni status i identitet majke.
Ključne reči: rod, doznake, Srbija, maternistvo, odnos majke i deteta, društvena klasa
Idemo si od put, idemo si, pevamo: sećanja seoskih žena na socijalizam u Srbiji
Ana Hofman
Apstrakt: Primenom fenomenološkog pristupa i stavljanjem u središte „ka subjektu usmerene” etnografije, ovaj prilog predstavlja osvrt na interpretacije socijalističke prošlosti od strane seoskih žena i pokazuje na koji način su njihova individualna sećanja artikulisana u kontekstu šireg društvenog i kulturnog okruženja. On u centar pažnje stavlja žene „starije generacije“ (rođene između 1914. i 1946. godine dvadesetog veka) sa područja Niškog polja u jugoistočnoj Srbiji, koje su aktivno učestvovale u radu amaterskih pevačkih grupa i nastupale na mnogim od seoskih manifestacija u vreme socijalizma. Ovakav pristup naglašava „višeglasnost” njihovih interpretacija prošlosti, nudeći tako jednu složenu i često u izvesnoj meri protivrečnu sliku sećanja ovih žena na socijalizam. Rad nastoji da deesencijalizuje odnose moći i ideju autoriteta (bilo zvaničnog, bilo alternativnog) i zagovara potencijal sećanja da izrazi višeglasnu prirodu društvenih procesa propitujući protivrečne odnose između ličnog, međuličnog i političkog, kao i međusobnu povezanost političkih i proživljenih realnosti.
„Drugarice“ Ustvolska i Gubajdulina: o statusu kompozitorki u Sovjetskom Savezu
Ivana Medić
Apstrakt: Cilj ovog rada je da razmotri uslove u kojima su živele i stvarale sovjetske kompozitorke Galina Ivanovna Ustvolska (1919–2006) i Sofija Asgatovna Gubajdulina (1931–), da istakne sa kojim su se izazovima suočavale kao pionirke u predominantno „muškoj” profesiji, te da objasni koji su činioci presudno uticali na recepciju njihovih dela u Sovjetskom Savezu (ali i u širem evropskom kontekstu). Od posebnog značaja jeste percepcija Gubajduline kao „ženstvenije” kompozitorke u odnosu na Ustvolsku, koja je smatrana za autorku manifestno „neženstvene” muzike. Želim da pokažem u kojoj je meri ovakva polarizacija bila opravdana i koji su faktori, osim „čisto muzičkih”, uticali na nju.
Teravada budizam i rod u Indoneziji: (de)kolonijalizovan susret?
Ivana Pražić
Apstrakt: Ovaj tekst predstavlja revidiran seminarski rad koji je autorka uobličila u toku pohađanja doktorskih studija u Indoneziji, zbog čega su, kako rasprava o korišćenim teorijama, tako i metodologija rada na terenu vidljivi u procesu izgradnje argumentacije. Autorka nastoji da „pomiri“ feministički pristup, sa svim svojim potencijalno „kolonijalizujućim“ efektima, s etnografskim istraživanjem grupe ispitanica i ispitanika iz dve teravadske budističke zajednice u Džogdžakarti (Centralna Java, Indonezija) po pitanju uloge žena u svakodnevnom, kao i religijski institucionalizovanom, životu u skladu s principima učenja teravadskog budizma. U tom smislu, ona omogućava čitaocu/čitateljki uvid u svoj subjektivitet Drugosti u odnosu kako na kontekst Indonezije, tako i na zapadne liberalne demokratije, oslanjajući se u tom razmišljanju na istorijske i političke okolnosti koje uobličavaju njenu Drugost. Analiza etnografskog materijala prikupljenog na terenu strukturiše narativ načina na koji etnička pripadnost, državna regulativa verskog života, kao i dominantni teološki diskurs i institucionalizovane politike teravadskog budizma u Indoneziji, u kombinaciji s rodnim politikama, određuju koje uloge su za žene teravadske budističke veroispovesti prihvatljive i dostupne, a iz kojih su one isključene. S druge strane, analiza izvora omogućuje autorki da identifikuje neke od kanala putem kojih transnacionalni feminizam uspeva da pruži podršku nastojanjima pojedinih ženskih budističkih udruženja u Indoneziji da prevaziđu važeća rodna isključenja i postanu bikkhuni, uloga koju im osporavaju ne samo tradicionalne, dominantne teravadske budističke institucije u Indoneziji, već i širi socio-kulturološki rodni okvir. Konačno, među zaključke istraživanja autorka ubraja i zapažanje da životno doba značajno utiče na reformulaciju rodno uslovljenog verskog života i uloga u njemu. Naime, ispitanici/ispitanice iz obe zajednice, većinom u ranim dvadesetim godinama života, smatraju da bi dominantna teološka učenja, ali i verske institucije vezano za teravadski budizam u Indoneziji, trebalo usaglasiti s principima rodne ravnopravnosti i inkluzije žena. Kako autorka teksta beleži, iz njihovih priča nameće se zaključak da je tumačenje života, pravovernosti i verskih institucija strukturisanih u skladu s principima rodne ravnopravnosti jedna od osnovnih razlika između dolazećih i starijih generacija teravadskih budistkinja i budista u Indoneziji.
Apstrakt: Dupljajska kolica su jedan od najcitiranijih nalaza u rekonstrukciji kulta i religije bronzanog doba Evrope. Prethodne interpretacije figurine u kolicima zasnovane su na nekritičkom pripisivanju roda figurini sa muškim genitalijama ispod odeće. Pol i rod figurine nikada nisu eksplicitno proučavani i kao posledica toga pojavile su se različite interpretacije; jedni smatraju figurinu muškarcem u ženskoj odeći a drugi, zanemarujući muške genitalije ispod odeće, misle da je figurina ženska. Ovaj rad zasnovan je na poređenju sa nalazima figurina i delova nošnje iz istog perioda i namerava da kritički preispita pol/rod figurine u kolicima na osnovu paradigme više polova/rodova. Različiti pogledi na pol/rod figurine formirali su potpuno drugačije, ali na nekin način slične heteronormativne narative o prošlosti. Broj polova/rodova u nekom društvu u prošlosti ne može se pretpostaviti unapred, a genitalije nisu uvek i svuda primarna kategorija telesnog identiteta. Dupljajska kolica predstavljaju kako teorijski tako i metodološki izazov za izučavanje pola/roda u bronzanom dobu donjeg Podunavlja. Pokazano je da heteronormativno defi nisani pol/rod zasnovan na genitalnom polu nije ideja koju su delile zajednice bronzanog doba donjeg Podunavlja.
Ključne reči: Dupljajska kolica, bronzano doba, hibridizam, queer teorija, paradigma više polova/rodova
Apstrakt: U radu se razmatraju procesi i sociokulturne implikacije inkorporiranja eksternih kulturalnih elemenata kroz uticaj praktikovanja dalekoistočnih isceliteljsko-meditativnih tehnika na promene predstava o telesnosti i odnosa prema njoj u savremenoj Srbiji. Usvajajući fenomenološke i sociokonstruktivističke postavke, autorka razmatra odnos između kartezijanskog shvatanja čoveka i predstava i načina tretiranja tela prisutnih u okviru dalekoistočnih isceliteljsko-meditativnih tehnika koje se danas praktikuju u Srbiji.
